Jak przygotować książkę dla dzieci do tłumaczenia

Przygotowanie książki dziecięcej obejmuje również sposób jej czytania

Książka obrazkowa tworzy znaczenie przez relację słów, ilustracji i miejsca na stronie. Cambridge University Press opisuje picture book jako formę, w której sens zależy między innymi od układu, sekwencji obrazów oraz ich związku z tekstem. Tłumacz pracujący wyłącznie na dokumencie może powtórzyć informację widoczną na ilustracji albo ujawnić puentę przed przewróceniem strony.

Sposób lektury ma znaczenie również w książkach o większej objętości. Dialog może być przeznaczony do czytania na głos, nazwa postaci może nieść żart, a refren pomagać dziecku przewidywać dalszy ciąg. Pakiet startowy powinien zatem wyjaśniać, jak tekst działa podczas lektury, a nie tylko przekazywać jego zapis.

Decyzje językowe wymagają określenia odbiorcy, rynku i typu książki

Określenie „książka dla dzieci” nie wystarcza do podjęcia decyzji językowych. Zapisz wiek odbiorcy, poziom samodzielności czytelniczej i sposób lektury. Książka obrazkowa, książka do pierwszego samodzielnego czytania, krótka powieść rozdziałowa oraz literatura dla starszych dzieci wymagają innego słownictwa, tempa i udziału ilustracji.

Wskaż planowany kraj dystrybucji oraz odmianę angielskiego, jeśli została już wybrana. Pisownia, słownictwo i realia szkolne zależą od rynku, podobnie jak część oczekiwań wydawców. Gdy decyzja jeszcze nie zapadła, warto pozostawić ją otwartą i omówić konsekwencje z tłumaczem.

Tekst powinien służyć dziecku i osobie, która pomaga mu w lekturze

Młodszy czytelnik często poznaje książkę za pośrednictwem dorosłego. Zdanie musi być dla dziecka zrozumiałe, a zarazem wygodne do wypowiedzenia na głos. Zbyt złożona składnia może utrudnić odbiór, natomiast nadmierne upraszczanie odbiera historii charakter i niepotrzebnie ogranicza językowe doświadczenie dziecka.

Dorosły bywa również osobą wybierającą i kupującą książkę. Tytuł, opis sprzedażowy oraz informacja o wieku powinny jasno przedstawiać temat i sposób lektury, ale nie mogą obiecywać efektu, którego książka nie zapewnia. Tekst samej opowieści i materiały sprzedażowe pełnią inne funkcje, dlatego należy redagować je oddzielnie.

Wiek odbiorcy musi zgadzać się z treścią i metadanymi

Grupa wiekowa wpływa na słownictwo, długość tekstu, poziom samodzielności i rolę ilustracji. Powinna wynikać z rzeczywistej konstrukcji książki, a nie z kategorii, w której autor chciałby uzyskać większą widoczność. Rozbieżność między treścią, okładką i opisem utrudnia czytelnikowi rozpoznanie właściwego produktu.

Amazon KDP podaje, że brak odpowiedniego wieku czytelniczego może wykluczyć książkę z wybranych kategorii dziecięcych i wyników wyszukiwania według wieku. Apple Books wymaga pola Interest Age dla książek przeznaczonych dla dzieci i młodzieży. Przed publikacją trzeba więc przełożyć decyzję redakcyjną o odbiorcy na spójne metadane każdego kanału.

Zamknij polski tekst i zbuduj mapę rozkładówek

Przed wyceną ustal wersję źródłową. Późniejsze zmiany są możliwe, ale każda ingerencja w polski tekst może wymagać ponownego tłumaczenia, redakcji i kontroli składu. Nadaj plikowi numer wersji oraz datę. Dołącz również pełny spis stron albo rozkładówek, aby komentarze nie opierały się na opisach typu „scena z lasem”.

Przy każdej rozkładówce zapisz krótko jej zadanie. Może budować napięcie, wywoływać śmiech, ujawniać szczegół obrazu albo zatrzymywać czytelnika przed puentą. Oznacz tekst, który musi pozostać przy konkretnej ilustracji. Jeżeli obraz celowo przeczy narratorowi, napisz to wprost. Taka mapa pozwala chronić funkcję sceny nawet wtedy, gdy angielskie zdanie nie ma tej samej długości co polskie.

Przekaż ilustracje oraz spis wszystkiego, co można przeczytać

Wyślij aktualne ilustracje albo czytelny makietowy PDF. Nie muszą być ukończone, lecz tłumacz powinien widzieć kompozycję, miejsce na tekst i kolejność scen. Badania nad książką obrazkową oraz standardy redakcyjne dla publikacji ilustrowanych pokazują, że tekst, obraz i projekt rozwijają się we wzajemnej zależności. Ilustracja nie jest załącznikiem dodawanym po przekładzie.

Osobno zinwentaryzuj każdy element językowy: tytuł, okładkę, stronę tytułową, opis, dialogi, dymki, podpisy, onomatopeje, mapy, szyldy, napisy na ubraniach, zagadki i materiały końcowe. Przy napisach wpisanych w obraz zaznacz, czy mają zostać przełożone, zachowane, czy odtworzone graficznie. Brak takiej listy często sprawia, że drobny tekst odkrywa się dopiero w finalnym PDF.

Oznacz tekst napisany dla ucha

Zaznacz rymy, refreny, aliteracje, miejsca oddechu oraz słowa, które dziecko ma przewidywać lub wypowiadać razem z dorosłym. Krótkie nagranie naturalnego czytania oryginału pomaga przekazać tempo i akcenty, których nie pokazuje sama interpunkcja.

Penguin i BookTrust zalecają czytanie tekstu na głos, ponieważ ujawnia ono problemy tempa, rytmu i wygody artykulacji. W tekście rymowanym trzeba ustalić, które cechy są najważniejsze dla konkretnej sceny. Zachowanie rymu kosztem sensu albo naturalnej składni zwykle osłabia książkę.

Przygotuj kartę głosu postaci i decyzji językowych

Dla każdej ważnej postaci zapisz wiek, relację z innymi, sposób mówienia, ulubione zwroty i cechy, których angielski tekst nie może zgubić. Oznacz celowe błędy, dziecięce neologizmy, seplenienie, przesadną powagę lub komizm wynikający ze zbyt dorosłego rejestru. Wystarczą dwa albo trzy zdania i reprezentatywny cytat na osobę.

Utwórz także prostą kartę decyzji dla całej książki. Powinna przechowywać odmianę angielskiego, pisownię imion, wielkie litery, interpunkcję dialogów, formy zwracania się do dorosłych, onomatopeje, nazwy świata i zatwierdzone refreny. PETRA E traktuje rozpoznawanie problemów, uzasadnianie wyborów i redakcję do standardu publikacyjnego jako osobne kompetencje. Karta sprawia, że te wybory pozostają konsekwentne od próbki do ostatniej korekty.

Nazwy, humor i realia oceniaj według ich funkcji

Nie ma jednej uczciwej reguły nakazującej zachować albo zmienić każde imię, potrawę czy zwyczaj. Decyzja zależy od funkcji danego elementu. Imię może charakteryzować bohatera, uruchamiać żart, pasować do rymu lub po prostu współtworzyć miejsce akcji. Potrawa może wymagać krótkiego objaśnienia, ale może też celowo wprowadzać dziecko w inną kulturę.

Do briefu dopisz, jakie skojarzenie ma wywoływać nazwa, jak ją wymawiać i jak daleko można ją dostosować. Przy grze słów wskaż, czy ważniejsze są znaczenie, brzmienie, humor czy połączenie z ilustracją. Nie wymuszaj dosłowności i nie żądaj automatycznego „zamerykanizowania” wszystkiego. English PEN podkreśla, że ocena przekładu wymaga równowagi między wiernością a płynnością oraz uwzględnienia tonu, dialektu i kontekstu. Każdą decyzję trzeba więc odnieść do konkretnej sceny i odbiorcy.

• Imię znaczące: jakie skojarzenie lub żart ma uruchomić?
• Realia kulturowe: czy dziecko ma je rozpoznać, czy dopiero odkryć?
• Gra słów: czy priorytetem jest sens, brzmienie, humor, czy obraz?
• Napis w ilustracji: czy wyjaśnia akcję, czy tylko buduje miejsce?

Sprawdź prawa i przygotuj edytowalne pliki

Przed lokalizacją potwierdź, że możesz zlecić przekład i wykorzystać ilustracje w wydaniu angielskim. Sprawdź, czy wolno zmieniać napisy w grafice, jaki jest zakres licencji fontów oraz kto ma prawa do cytatów, piosenek i materiałów dostarczonych przez inne osoby. Authors Guild przypomina, że osobnych zgód mogą wymagać również ilustracje i inne chronione elementy, których autor książki nie stworzył. Ponieważ jest to źródło z rynku amerykańskiego, konkretny zakres praw należy ustalić na podstawie właściwej umowy i jurysdykcji. CEATL zaleca pisemne określenie praw oraz zasad wprowadzania zmian. Zalecenie opisuje standard branżowy i nie stanowi porady prawnej.

Zachowaj oryginalne pliki, a do pracy przekaż wersję edytowalną z osobnymi warstwami tekstowymi. Nie spłaszczaj jedynej kopii ilustracji przed lokalizacją. Finalny format zależy od kanału dystrybucji. Druk, zwykły EPUB, EPUB o stałym układzie i plik dla wydawcy mają inne wymagania. Na przykład KDP wymaga PDF przy wnętrzu ze spadami i zaleca obrazy o rozdzielczości co najmniej 300 DPI. Są to wymagania tej konkretnej platformy i nie należy rozszerzać ich na wszystkie projekty tłumaczeniowe. Dla EPUB o stałym układzie W3C wskazuje również na kolejność czytania, teksty alternatywne, nawigację i metadane dostępności.

Próbkę wybierz według ryzyka przekładowego występującego w książce

Pierwsza rozkładówka nie zawsze pokazuje najtrudniejsze cechy książki. Wybierz dwa albo trzy miejsca, w których pojawia się dialog, rym, humor, znacząca nazwa, element kulturowy albo tekst ograniczony przestrzenią ilustracji. Do każdego fragmentu dodaj obraz i krótki opis jego funkcji.

Najpierw porównaj próbkę z oryginałem, aby sprawdzić znaczenie oraz relację z ilustracją. Następnie przeczytaj angielski tekst na głos. Ten etap ujawnia miejsca, w których poprawne zdanie jest niewygodne do wypowiedzenia albo nie prowadzi do puenty we właściwym tempie.

Na końcu umieść próbkę w makiecie. Sprawdź kolejność informacji, rozpoznawalność głosów postaci i dopasowanie tekstu do przestrzeni. Ocena powinna obejmować również sposób, w jaki tłumacz uzasadnia decyzje możliwe do utrzymania w całej książce.

Gotową wersję angielską sprawdź podczas rzeczywistej lektury

Po redakcji przeczytaj całą książkę na głos z finalnego układu. Osoba czytająca powinna widzieć te same ilustracje i miejsca przewracania strony, które zobaczy odbiorca. Taka próba pozwala zauważyć powtórzenia, niewygodne zbitki, przedwczesne puenty i fragmenty, w których wzrok musi szukać dalszego ciągu.

Jeżeli projekt na to pozwala, warto przeprowadzić krótką próbę z osobą należącą do docelowej grupy odbiorców albo z dorosłym, który regularnie czyta dzieciom. Pojedyncze słowa nie powinny być wtedy oceniane w oderwaniu od sceny. Obserwacja ma sprawdzić, czy tekst jest zrozumiały, czy utrzymuje uwagę i czy współpracuje z obrazem.

Rozdziel przekład, redakcję i kontrolę gotowego pliku

Przekład tworzy wersję angielską na podstawie oryginału. Redakcja językowa dopracowuje naturalność i spójność tekstu docelowego, a proofreading usuwa pozostałe błędy po redakcji. Kontrola po składzie dotyczy już konkretnego PDF lub EPUB i sprawdza relację tekstu z obrazem oraz poprawność elementów produkcyjnych.

W zapytaniu ofertowym trzeba nazwać oczekiwany rezultat. Może nim być sam tekst, istniejąca wersja angielska wymagająca redakcji albo gotowy produkt wydawniczy z kontrolą finalnego pliku. Nawet przy kompleksowym zakresie należy wskazać osobę zatwierdzającą decyzje oraz etap, na którym plik uzyskuje status wersji gotowej do publikacji.

Realizacje Planet Natives pokazują dwa różne zakresy pracy nad książką dziecięcą

Przy Timmy’s Closet Monsters Planet Natives wykonało pełny przekład książki z polskiego na angielski oraz osobną korektę literacką. Publiczne rekordy identyfikują angielskie wydanie, a podpisana rekomendacja potwierdza zakres współpracy. Case study pokazuje proces prowadzony od tekstu źródłowego do skontrolowanej wersji angielskiej.

Little Witch and the Big Pumpkin wymagało innego rodzaju pracy. Planet Natives redagowało i lokalizowało istniejący tekst angielski do dwóch wariantów, amerykańskiego i brytyjskiego. Rozdzielenie tych realizacji pomaga rozpoznać, czy nowy projekt potrzebuje pełnego przekładu, czy redakcji i lokalizacji materiału, który już istnieje.

Test gotowości książki dziecięcej do tłumaczenia

Gotowość projektu najlepiej sprawdzić na liście materiałów i decyzji wymaganych przed rozpoczęciem pracy. Brak pojedynczego elementu nie musi zatrzymywać rozmowy z tłumaczem, lecz powinien zostać zapisany wraz z osobą odpowiedzialną za jego uzupełnienie. Najwięcej dodatkowej pracy powodują zwykle kwestie odkryte dopiero po składzie, ponieważ mogą wymagać zmian w tekście, ilustracjach i gotowym pliku.

• Określiłem wiek, sposób czytania i docelowy rynek.
• Wybrałem stabilną wersję polskiego tekstu i nadałem jej datę.
• Ponumerowałem strony lub rozkładówki.
• Przekazałem tłumaczowi ilustracje albo czytelną makietę.
• Spisałem wszystkie słowa znajdujące się w obrazach.
• Oznaczyłem rymy, refreny, gry słów i miejsca przewracania strony.
• Przygotowałem krótką kartę głosu postaci.
• Opisałem funkcję imion i realiów kulturowych.
• Potwierdziłem prawa do tekstu, ilustracji i użytych fontów.
• Określiłem finalny format i kanał dystrybucji.
• Wybrałem trudną, reprezentatywną próbkę.
• Zaplanowałem kontrolę tekstu po składzie.

Co przesłać, aby otrzymać trafną rekomendację

Na pierwszy kontakt wystarczą liczba słów, grupa wiekowa, planowany rynek, finalny format oraz dwa albo trzy reprezentatywne miejsca z ilustracjami. Planet Natives najpierw rozpoznaje stan materiału i jego najważniejsze ryzyka, a dopiero potem rekomenduje pełny przekład, redakcję istniejącej wersji angielskiej albo szersze przygotowanie wydawnicze.

Planet Natives przygotowuje jedną bezpłatną próbkę do 500 słów na projekt, po krótkim briefie i bez obowiązku zamówienia całości. W książkach silnie ilustrowanych zakres ustalamy indywidualnie, ponieważ cała rozkładówka pozwala ocenić więcej niż przypadkowo odcięty fragment. Najwięcej informacji daje miejsce zawierające dialog, rym, humor, grę słów lub tekst wpisany w obraz.